گلوگاههای دیجیتال چگونه به ابزار قدرت کشورها تبدیل شدند؟ / از کانال سوئز تا تنگه هرمز
به گزارش «نبض فناوری»، در عصر اقتصاد دیجیتال، کنترل مسیرهای انتقال داده به اندازه کنترل مسیرهای انتقال انرژی اهمیت پیدا کرده است. کابلهای زیردریایی که بخش عمده اینترنت جهان را جابهجا میکنند، از مسیرهای جغرافیایی محدودی عبور میکنند که به «گلوگاههای دیجیتال» مشهور شدهاند؛ نقاطی که میتوانند برای کشورها هم منبع درآمد پایدار باشند و هم ابزار قدرت ژئوپلیتیک.
گلوگاه دیجیتال به مناطقی گفته میشود که حجم بزرگی از ترافیک اینترنت جهانی ناچار است از آن عبور کند؛ معمولاً به دلیل کوتاهتر بودن مسیر میان قارهها یا قرارگیری در نقاط راهبردی دریایی. همانطور که تنگههای نفتی در تجارت جهانی انرژی نقش حیاتی دارند، این مسیرها نیز در اقتصاد داده به شاهراههای اصلی اینترنت تبدیل شدهاند.
در این میان، مصر یکی از مهمترین بازیگران این حوزه محسوب میشود. موقعیت کانال سوئز باعث شده بخش بزرگی از ارتباطات اینترنتی میان اروپا، آسیا و آفریقا از این کشور عبور کند. قاهره از این مزیت برای کسب درآمد ترانزیتی، توسعه زیرساختهای مخابراتی و تبدیل شدن به هاب ارتباطی شمال آفریقا و خاورمیانه استفاده کرده است.
سنگاپور اما مدل متفاوتی را دنبال کرده است. این کشور با قرارگیری در مرکز مسیرهای ارتباطی جنوب شرق آسیا، تنها به عبور کابلها اکتفا نکرده و به قطب ذخیرهسازی و پردازش داده در آسیا تبدیل شده است. حضور گسترده دیتاسنترها و شرکتهای ابری بینالمللی، سنگاپور را به یکی از مهمترین مراکز اقتصاد دیجیتال منطقه بدل کرده است.
ترکیه نیز با استفاده از موقعیت میان آسیا و اروپا، تلاش کرده استانبول را به هاب ترانزیت داده و ارتباطات منطقهای تبدیل کند. توسعه فیبر نوری و مراکز داده بخشی از راهبرد آنکارا برای کسب سهم بیشتر از اقتصاد دیجیتال است.
در شرق آسیا، اندونزی به دلیل قرارگیری میان اقیانوس هند و آرام، نقش مهمی در اتصال شبکههای منطقهای ایفا میکند. جاکارتا علاوه بر میزبانی بخشی از زیرساختهای ارتباطی، در حال سرمایهگذاری روی توسعه مراکز داده و خدمات دیجیتال است تا تنها یک مسیر عبوری نباشد.
روسیه نیز رویکرد متفاوتی در پیش گرفته است. مسکو بهجای تمرکز بر درآمد مستقیم ترانزیتی، توسعه زیرساختهای مستقل و کنترل جریان داده را در اولویت قرار داده است. پروژههای مرتبط با اینترنت مستقل و مسیرهای ارتباطی شمالی بخشی از تلاش روسیه برای افزایش نفوذ در معماری آینده اینترنت جهانی محسوب میشود.
در این میان، ایران با قرارگیری در تنگه هرمز، یکی از مهمترین گذرگاههای ژئوپلیتیکی جهان را در اختیار دارد؛ مسیری که تاکنون بیشتر در حوزه انرژی شناخته شده است. با این حال کارشناسان معتقدند در صورت توسعه زیرساختهای ارتباطی، کابلهای زیردریایی و مراکز داده، ایران میتواند در آینده به یکی از بازیگران مهم ترانزیت داده در منطقه تبدیل شود.
افزایش اهمیت اقتصاد دیجیتال و رشد وابستگی جهان به زیرساختهای ارتباطی، باعث شده گلوگاههای دیجیتال به بخشی از معادلات قدرت جهانی تبدیل شوند؛ جایی که جغرافیا، اینبار نه فقط در تجارت نفت، بلکه در جریان داده و اینترنت نیز تعیینکننده است.
