افشین: مسئله امروز، افزایش تعداد شرکتهای دانشبنیان نیست؛ باید آنها را مقیاسپذیر کنیم
به گزارش خبرنگار «نبض فناوری»، حسین افشین با اشاره به تغییر رویکرد سیاستگذاری در حوزه اقتصاد دانشبنیان گفت: امروز چالش اصلی کشور ایجاد شرکتهای دانشبنیان جدید نیست، بلکه فراهم کردن زمینه رشد و توسعه شرکتهای موجود است.
او با بیان اینکه معاونت علمی طی یک سال و نیم گذشته بر تدوین این سیاست متمرکز بوده، اظهار کرد: سنجش موفقیت اقتصاد دانشبنیان تنها بر اساس تعداد شرکتها معیار مناسبی نیست؛ سهم این شرکتها از اقتصاد، قدرت حضور آنها در بازار، ظرفیت اشتغالآفرینی و میزان ارزش افزودهای که ایجاد میکنند، شاخصهای مهمتری به شمار میروند.
به گفته افشین، بسیاری از شرکتهای دانشبنیان پس از تولید محصول و دستیابی به بازار اولیه، در مرحله توسعه متوقف میشوند؛ زیرا از شبکه فروش، سرمایه کافی و مدل مناسب برای گسترش بازار برخوردار نیستند. او تأکید کرد که مشکل این شرکتها کمبود ایده یا فناوری نیست، بلکه نبود الگوی توسعه و مقیاسپذیری است.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به مفهوم «فرانچایز دانشبنیان» گفت: این مدل صرفاً به معنای اعطای نمایندگی یا ایجاد شعبه نیست، بلکه سازوکاری است که تجربه، استانداردها و الگوهای موفق کسبوکار را به شکلی قابل انتقال در اختیار سایر مجموعهها قرار میدهد تا فرآیند توسعه فناوری با سرعت بیشتری انجام شود.
فرانچایز؛ پیوند فناوری با ظرفیتهای بلااستفاده
افشین در پاسخ به پرسشی درباره نحوه اجرای این مدل، توضیح داد که فرانچایز دانشبنیان با الگوی رایج فرانچایز در کسبوکارهای خدماتی تفاوت دارد و هدف آن تکثیر یک مدل موفق با استفاده از ظرفیتهای موجود در کشور است.
او برای تشریح این الگو، صنعت دارو را مثال زد و گفت اگر یک شرکت دانشبنیان به دانش فنی تولید یک دارو دست یافته و مراحل تحقیق، توسعه و اخذ مجوزها را پشت سر گذاشته باشد، لزوماً نیازی ندارد برای تأمین کل بازار کشور خود به تنهایی خطوط تولید متعدد ایجاد کند.
به گفته وی، این شرکت میتواند فناوری، دانش فنی و مدل تولید خود را در اختیار کارخانههای داروسازی دارای ظرفیت خالی قرار دهد و از محل تولید یا فروش محصول سهم درآمد دریافت کند. در چنین مدلی، شرکت دانشبنیان مالک فناوری است و سایر شرکتها ظرفیت تولید را فراهم میکنند؛ موضوعی که به توسعه سریعتر فناوری در نقاط مختلف کشور منجر خواهد شد.
همه کسبوکارهای دیجیتال قابل فرانچایز نیستند
معاون علمی رئیسجمهور در ادامه درباره امکان استفاده شرکتهای اقتصاد دیجیتال از این مدل گفت: همه مدلهای کسبوکار الزاماً قابلیت فرانچایز شدن ندارند. به گفته او، اگرچه برخی پلتفرمهای دیجیتال به دلیل ماهیت خود سریعتر توسعه مییابند، اما فرانچایز دانشبنیان بیش از آنکه بر تکثیر شرکتها متمرکز باشد، بر انتقال و توسعه مدلهای موفق کسبوکار استوار است.
افشین با اشاره به ظرفیتهای بلااستفاده در استانهای مختلف کشور افزود: در بسیاری از مناطق، سرمایه، زمین، تجهیزات، نیروی انسانی و زیرساخت وجود دارد، اما فناوری یا مدل کسبوکار مناسب برای بهرهبرداری از این ظرفیتها در دسترس نیست. در مقابل، شرکتهایی وجود دارند که فناوری و تجربه دارند اما توان توسعه جغرافیایی ندارند. فرانچایز دانشبنیان میتواند این دو بخش را به یکدیگر متصل کند.
او تأکید کرد هدف نهایی این سیاست، تبدیل اقتصاد دانشبنیان از مجموعهای از شرکتهای منفرد به شبکهای مقیاسپذیر است که بتواند ظرفیتهای علمی، صنعتی و انسانی کشور را در مناطق مختلف به ارزش اقتصادی تبدیل کند.
هدایت سرمایههای خرد به اقتصاد دانشبنیان
در ادامه این نشست، محمدعلی ملایی، مدیرعامل انجمن فرانچایز ایران، توسعه فرانچایز دانشبنیان را فرصتی برای جذب سرمایههای خرد و هدایت آنها به سمت تولید دانست.
او با اشاره به حجم بالای نقدینگی در اختیار مردم گفت: نبود مسیرهای مناسب سرمایهگذاری موجب شده بخش قابل توجهی از سرمایههای خرد به بازارهای غیرمولد مانند طلا، ارز و سفتهبازی هدایت شود، در حالی که صنعت فرانچایز میتواند این سرمایهها را به سمت فعالیتهای مولد و دانشبنیان سوق دهد.
ملایی همچنین از هدفگذاری انجمن فرانچایز ایران برای ایجاد ۵۰۰ هزار شغل پایدار و دستیابی به یک میلیارد دلار صادرات غیرنفتی تا سال ۱۴۱۰ خبر داد و افزود: فرانچایز علاوه بر صادرات کالا، امکان صادرات مدل کسبوکار، دانش مدیریتی و تجربههای موفق ایرانی، بهویژه به کشورهای همسایه را نیز فراهم میکند.
ضرورت چارچوبهای حقوقی برای حفاظت از داراییهای فکری
مجید کرباسچی، رئیس هیئتمدیره انجمن فرانچایز ایران نیز با اشاره به تفاوت فرانچایز دانشبنیان با الگوهای متداول، گفت سرمایه اصلی شرکتهای دانشبنیان دانش، فناوری و نوآوری است؛ بنابراین توسعه این مدل بدون سازوکارهای حقوقی و تجاری مناسب میتواند داراییهای فکری و مزیت رقابتی این شرکتها را با مخاطره مواجه کند.
او تأکید کرد که فرانچایز دانشبنیان میتواند به یکی از ابزارهای مؤثر تجاریسازی فناوری، جذب سرمایه و توسعه بازار شرکتهای فناور تبدیل شود.
سندی برای توسعه اقتصاد دانشبنیان
حامد رفیعی، رئیس مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایهگذاری معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان نیز با اشاره به اینکه این حوزه همچنان نیازمند تکمیل چارچوبهای اجرایی است، گفت هدف از تدوین این سند صرفاً تأمین مالی شرکتهای دانشبنیان نیست، بلکه نهادینهسازی اقتصاد دانشبنیان در کشور است.
به گفته او، اقتصاد دانشبنیان زمانی محقق میشود که فناوریهای موفق به جای تکرار در قالب شرکتهای متعدد، در مقیاس ملی توسعه پیدا کنند. رفیعی تأکید کرد سند راهبردی توسعه فرانچایز دانشبنیان حاصل ماهها کار کارشناسی و همفکری میان بازیگران این حوزه است و در صورت اجرای آن با همکاری دستگاههای مختلف، میتواند روند توسعه اقتصاد دانشبنیان کشور را شتاب ببخشد.
