گزارش سالانه شاپرک؛ آمارها منتشر شد، اما پرسشهای کلیدی همچنان بیپاسخ ماند
به گزارش خبرنگار «نبض فناوری»، انتشار گزارش سالانه شاپرک همواره یکی از مهمترین رویدادهای صنعت پرداخت کشور به شمار میرود؛ گزارشی که تصویری آماری از عملکرد شبکه پرداخت الکترونیکی، شرکتهای ارائهدهنده خدمات پرداخت (PSP) و روندهای بازار ارائه میکند. گزارش امسال نیز از این قاعده مستثنی نیست و مجموعهای از آمارها، نمودارها و شاخصهای عملکردی را در اختیار فعالان صنعت قرار داده است، اما در کنار دادههای فراوان، پرسشهای مهمی را نیز بیپاسخ گذاشته است.
یکی از مهمترین ارقام این گزارش، رشد ۴۸ درصدی ارزش تراکنشهای شبکه پرداخت است؛ رشدی که در نگاه نخست میتواند نشانه افزایش فعالیتهای اقتصادی تلقی شود، اما بدون ارائه تحلیلهای تکمیلی، مشخص نیست چه میزان از این افزایش ناشی از رشد واقعی مبادلات و چه میزان حاصل تورم و افزایش قیمت کالاها و خدمات است. در نبود شاخصهای تعدیلشده بر مبنای تورم، نمیتوان از این آمار بهتنهایی برای ارزیابی وضعیت اقتصاد یا توسعه بازار پرداخت استفاده کرد.
از سوی دیگر، گزارش نشان میدهد تعداد ابزارهای پذیرش فعال کاهش یافته، اما همزمان تعداد ابزارهای دارای تراکنش افزایش پیدا کرده است. این تغییر میتواند بیانگر ساماندهی ابزارهای غیرفعال، افزایش بهرهوری شبکه یا اصلاح معیارهای آماری باشد، اما گزارش درباره علت این تغییر یا تغییر احتمالی در تعاریف آماری توضیحی ارائه نمیدهد.
ابهام دیگر به آمار بیش از دو میلیون ابزار پذیرشی بازمیگردد که در دسته ابزارهای «فعال» قرار گرفتهاند، اما در دوره مورد بررسی هیچ تراکنشی نداشتهاند. این موضوع، پرسشهایی درباره تعریف دقیق «ابزار فعال» و نحوه طبقهبندی پایانهها ایجاد میکند؛ موضوعی که پاسخ به آن میتواند درک دقیقتری از وضعیت واقعی شبکه پرداخت ارائه دهد.
در بخش کیفیت خدمات نیز گزارش از کاهش ۸۱ درصدی تراکنشهای ناتمام خبر میدهد؛ آماری که در صورت ناشی بودن از بهبود عملکرد زیرساختها، میتواند دستاوردی قابل توجه برای صنعت پرداخت باشد. با این حال، گزارش مشخص نمیکند این کاهش نتیجه ارتقای کیفیت شبکه، اصلاح فرآیندهای عملیاتی یا تغییر در روش محاسبه و ثبت این شاخص نسبت به سالهای گذشته است.
همچنین تغییر سهم بازار برخی شرکتهای پرداخت از دیگر نکات قابل توجه گزارش است. هرچند آمارها از رشد سهم برخی PSPها حکایت دارد، اما مشخص نیست این تغییرات حاصل رقابت واقعی، توسعه خدمات و جذب پذیرندگان جدید بوده یا بیشتر به جابهجایی چند پذیرنده بزرگ و تغییر ترکیب پرتفوی شرکتها مربوط میشود.
در مجموع، گزارش سالانه شاپرک تصویری نسبتاً دقیق از «آنچه در شبکه پرداخت رخ داده» ارائه میکند، اما در تبیین «چرایی» این تحولات با کاستیهایی روبهرو است. انتشار جزئیات بیشتر درباره روششناسی محاسبه شاخصها، دلایل تغییر برخی تعاریف آماری و عوامل اثرگذار بر روندهای ثبتشده، میتواند به افزایش شفافیت و ارتقای قابلیت تحلیل این گزارش کمک کند.
به نظر میرسد پاسخ به بخشی از این ابهامها در حوزه مسئولیت شاپرک و تشریح روشهای آماری آن قرار دارد و بخشی دیگر نیز نیازمند توضیح بانک مرکزی، شرکتهای پرداخت و سایر نهادهای تنظیمگر است؛ توضیحاتی که میتواند تصویری کاملتر از وضعیت صنعت پرداخت کشور و روندهای پیش روی آن ارائه دهد.
