تخریب کامل «توفیق دارو» در حمله مستقیم؛ ضربه به یکی از راهبردیترین هابهای فناوری دارویی کشور
به گزارش «نبض فناوری»، در میان اهداف صنعتی و زیرساختی که طی هفتههای گذشته مورد اصابت قرار گرفتهاند، نام «توفیق دارو» بیش از سایرین برای حوزه فناوری سلامت اهمیت دارد؛ شرکتی دانشبنیان، تحقیقاتی و مهندسی که سالها بهعنوان یکی از معدود مراکز توسعه فرمولاسیون و تولید مواد اولیه داروهای پیشرفته در کشور فعالیت میکرد و اکنون بر اثر حمله مستقیم، به گفته مدیرانش «۱۰۰ درصد تخریب شده است.»
این مجموعه که زیرمجموعه هلدینگ دارویی تیپیکو و وابسته به شستا محسوب میشود، بیش از ۶۰ پروانه فعال تولید و تحقیقاتی در اختیار داشت و در چهار حوزه درمانی راهبردی شامل داروهای سرطان، اماس، دیابت و بیهوشی نقشآفرینی میکرد؛ حوزههایی که بخش مهمی از آنها در دسته داروهای با فناوری بالا و ارزش افزوده سنگین قرار میگیرند.
مصطفی عسگری، رئیس هیئتمدیره این شرکت، با تشریح ماهیت فعالیت توفیق دارو میگوید این مجموعه صرفاً یک کارخانه تولیدی نبوده بلکه «یک شرکت مهندسی-تحقیقاتی در صنعت داروسازی» است که فرآیند بومیسازی مواد موثره، توسعه دانش فنی و انتقال فناوری به خطوط تولید را انجام میدهد؛ مدلی که در میان شرکتهای دولتی دارویی نمونه مشابه بسیار محدودی دارد.
هاب تولید داروهای LVHV؛ کمحجم اما فوقاستراتژیک
محصولات تولیدی توفیق دارو عمدتاً در دسته داروهای موسوم به LVHV قرار میگرفتند؛ داروهایی با حجم تولید پایین اما ارزش ریالی و تکنولوژیک بسیار بالا که عموماً در درمان بیماریهای خاص، مصارف بیمارستانی و جراحیهای حساس مورد استفاده قرار میگیرند.
به گفته مدیران شرکت، بیش از ۴۰ درصد برخی مواد اولیه این سبد دارویی بهصورت انحصاری تنها توسط همین مجموعه در داخل کشور تولید میشد؛ موضوعی که توقف فعالیت آن را از یک خسارت صنعتی صرف، به یک اختلال بالقوه در امنیت دارویی کشور تبدیل میکند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، در جریان این حمله، واحدهای تولید مواد اولیه، خطوط فرآوری، آزمایشگاهها، بخش تضمین کیفیت و همچنین واحد تحقیق و توسعه شرکت بهطور کامل منهدم شدهاند؛ بخشی که مقامهای حوزه سلامت از آن بهعنوان «ضربه به زنجیره ملی تامین داروهای بیمارستانی و ضدسرطان» یاد کردهاند.
از شکستن انحصار دارویی اسرائیل تا توقف ناگهانی تولید
یکی از مهمترین دستاوردهای اخیر توفیق دارو، بومیسازی ماده «گلاتیرامر استات» بود؛ دارویی راهبردی برای بیماران مبتلا به اماس که پیش از این در انحصار شرکت Teva Pharmaceutical Industries اسرائیل قرار داشت.
ورود این محصول به چرخه داخلی، علاوه بر کاهش وابستگی وارداتی، به معنای صرفهجویی ارزی و دسترسی پایدار بیماران به یک داروی حیاتی بود. با این حال تخریب کامل این مجموعه اکنون تداوم چنین پروژههای فناورانهای را در هالهای از ابهام قرار داده است.
ادعای کاربرد نظامی؛ پاسخ مدیران شرکت
پس از این حمله، برخی رسانههای غربی مدعی شدند که در این مجموعه مادهای مرتبط با فنتانیل با کاربری نظامی تولید میشده است؛ ادعایی که مسئولان توفیق دارو آن را رد میکنند.
عسگری در اینباره میگوید: مشتقات فنتانیل تولیدشده در این مجموعه صرفاً در رده مواد اولیه داروهای بیهوشی بیمارستانی قرار داشته و برای تامین نیاز شرکتهای تولیدکننده داروی نهایی مورد استفاده بوده است. به گفته او، تمام پروژههای تحقیقاتی و تولیدی این شرکت تحت نظارت مستقیم هلدینگ تیپیکو و کمیتههای توسعه دارویی انجام شده و هیچگونه همکاری با نهادهای نظامی در دستور کار مجموعه نبوده است.
با این حال رژیم مهاجم در بیانیههای خود این مرکز را هدفی مرتبط با مواد شیمیایی معرفی کرده؛ ادعایی که از سوی نهادهای رسمی ایرانی و برخی گزارشهای بینالمللی با تردید جدی مواجه شده و حمله به این مرکز بهعنوان ضربه به زیرساخت سلامت ارزیابی شده است.
بازگشت به مدار با یک محصول جدید ضد درد سرطان
مدیران توفیق دارو اعلام کردهاند که با وجود ابهام در روند بازسازی، برنامه احیای سریع شرکت در دستور کار قرار دارد و در صورت تامین زیرساختها، این مجموعه قصد دارد در نیمه دوم سال از محصول جدید خود در حوزه کنترل درد بیماران سرطانی رونمایی کند؛ محصولی که میتواند بخشی از بازار داروهای تخصصی وارداتی را پوشش دهد.
نوید نوبخت، مدیرعامل شرکت، تاکید کرده در صورت اجرای سریع برنامههای بازسازی، پروژههای توسعهای متوقف نخواهد شد و شرکت تلاش میکند همزمان با احیای خطوط تخریبشده، محصولات جدید را نیز وارد فاز بهرهبرداری کند.
چرا احیای توفیق دارو یک ضرورت فناورانه است؟
توفیق دارو صرفاً یک واحد تولیدی نیست؛ این مجموعه بخشی از زنجیره «فناوری ساخت ماده موثره دارویی» در ایران بهشمار میرود؛ زنجیرهای که توسعه آن طی سالهای اخیر با هدف کاهش واردات، مقابله با تحریم و بومیسازی داروهای بیماران خاص شکل گرفته است.
تأخیر در بازگشت این شرکت به مدار نهتنها به معنای افزایش فشار بر بیماران نیازمند داروهای خاص خواهد بود، بلکه میتواند بار مالی سنگینی نیز بر دوش نظام بیمه و تامین اجتماعی بگذارد؛ چرا که جایگزینی این محصولات با نمونههای وارداتی، مستقیماً خروج ارز و افزایش هزینه درمان را به همراه خواهد داشت.
از همین رو کارشناسان حوزه سلامت معتقدند بازسازی سریع این شرکت، صرفاً احیای یک کارخانه نیست؛ بلکه بازگرداندن یکی از مهمترین گرههای فناوری دارویی کشور به مدار امنیت درمان است.
